IS–A / 1946
IS-A SALAMANDRA
Rekonstrukcja zachowanego szybowca
Konstrukcja Salamandry
Drewno, płótno i stalowe linki.
Skrzydło i lotki
Prostokątny środek płata przechodzi w zwężające się części z zaokrąglonymi końcami. Przedni keson jest kryty sklejką, tylna część płótnem. Lotki obracają się wokół skośnych osi zawiasów. Profil G-387 przyjęto za opisami z 1953 i 1965 roku.
Belki i naciągi
Dwie drewniane belki skrzynkowe łączą gondolę z ogonem. Krzyżujące się stalowe cięgna usztywniają konstrukcję. Każdy płat wspiera pojedynczy zastrzał z rury stalowej; okucia i napinacze odtworzono ze zdjęć.
Otwarta kabina
Sześciokątna gondola ze sklejki ma szeroki otwór dla pilota. W środku znajdują się siedzenie z pasami, drążek, orczyk i tablica trzech przyrządów. Ich typy potwierdza opis archiwalny; drobne detale wnętrza są przybliżeniem.
Płoza i amortyzacja
Wygięta drewniana płoza pod gondolą współpracuje z pneumatycznym amortyzatorem osłoniętym sznurowanym płótnem. Na ogonie znajduje się druga, mała płoza. Szybowiec nie ma stałego podwozia kołowego.
Usterzenie SP-322
Zachowany egzemplarz ma powiększone usterzenie poziome typu 53. Odtworzono zaokrąglone końce, odciążenie rogowe sterów i zastrzały. Napisy „WWS1” i „Salamandra” zachowują wygląd eksponatu, którego oznaczenie typu to IS-A.
Salamandra wraca do Bielska
WWS-1 → IS-A · egzemplarz nr 003
Wacław Czerwiński zaprojektował WWS-1 Salamandrę w 1936 roku. Szybowiec służył do nauki dłuższych lotów po opanowaniu podstaw pilotażu. Drewniana gondola osłaniała pilota, a otwarta konstrukcja ogona ograniczała masę.
Po wojnie w Instytucie Szybownictwa w Bielsku odtworzono dokumentację na podstawie ocalałej Salamandry. Powstała powojenna IS-A. Muzealny SP-322, numer fabryczny 003, należy do pierwszej serii pięciu sztuk. Muzeum datuje go na 1946 rok; publikacja z 1965 roku podaje marzec 1947 jako termin oblotu pierwszej piątki.
Model przedstawia zachowany egzemplarz po muzealnej renowacji z 2022 roku, z kremowym wykończeniem i późniejszym usterzeniem poziomym. Widoczne na ogonie oznaczenie „WWS1” pozostawiono zgodnie ze zdjęciami.
Identyfikacja: Muzeum Lotnictwa Polskiego. Chronologia i odmiany: „Konstrukcje lotnicze Polski Ludowej”, s. 32–35.
- Rozpiętość
- 12,48 m
- Długość
- 6,48 m
- Powierzchnia skrzydeł
- 16,9 m²
- Profil skrzydła
- Göttingen 387
- Znaki / numer fabryczny
- SP-322 / 003
- Konstruktor pierwowzoru
- Wacław Czerwiński
Rozpiętość i długość potwierdzają karta muzealna oraz publikacja z 1965 roku. Powierzchnię 16,9 m² przyjęto za tą publikacją i rzutami; karta muzealna podaje 19,9 m². Opis z 1953 roku podaje nieco inne wymiary wcześniejszej odmiany: 12,5 m, 6,45 m i 16,8 m².
Dokumentacja rekonstrukcji
Fotografie oryginału i opracowania z epoki.
Zachowany SP-322
Galeria Muzeum Lotnictwa Polskiego, w tym zdjęcia po renowacji i ujęcia z góry. Podstawa malowania, oznaczeń, gondoli, naciągów i konfiguracji egzemplarza.
Skrzydła i Motor · 1953
Nr 15 (355), 12 kwietnia 1953, s. 232–234. Rzuty R. Barczewskiego i opis Andrzeja Glassa: przekroje kadłuba, profil G-387, rozstaw żeber, zastrzały i amortyzacja. Rysunek pokazuje wcześniejsze usterzenie.
Konstrukcje lotnicze Polski Ludowej · 1965
Praca zbiorowa pod kierunkiem Andrzeja Glassa, WKiŁ, s. 32–35. Porównanie wersji, dane wymiarowe, przyrządy oraz rysunek Salamandry 53. Rok wydania sprawdzono na stronie redakcyjnej skanu; nazwa pliku zawiera 1976.
Rzuty i fotografie porównawcze
Rysunek Romana Kiełpikowskiego oraz archiwalne fotografie w serwisie Piotra Piechowskiego. Uzupełniają porównanie obrysu i potwierdzają późniejsze usterzenie zamontowane na SP-322.
Współrzędne profilu G-387
Tabela UIUC. Oznaczenie 387 pochodzi z obu opisów drukowanych; spotykany w internetowych zestawieniach zapis 378 jest z nimi rozbieżny.
Zakres wierności
Bryłę oparto na rzutach, przekrojach i wymiarach, a widoczne wyposażenie oraz wykończenie na fotografiach SP-322. Muzealna konfiguracja ma powiększone usterzenie poziome; model zachowuje też otwartą kabinę i wygląd skrzydeł z aktualnych zdjęć.
To rekonstrukcja źródłowa bez skanu i bez pomiarów oryginału. Lokalne wyoblenia, okucia, drobne elementy kabiny, tarcze przyrządów i odcień farby pozostają przybliżeniami. Wychylenia mechanizmów są poglądowe; model nie symuluje lotu ani pracy elastycznych cięgien.
Inwentarz Archiwów Państwowych wymienia dokumentację konstrukcyjną Salamander 49 i 53 (zespół 13/253, jednostki 234–239) oraz instrukcję z 1953 roku (jednostka 346). W katalogu nie udostępniono ich skanów. Nie traktowano tego inwentarza jako odczytanej dokumentacji warsztatowej.