SZD–10 bis / Polska
SZD-10 bis CZAPLA
Rekonstrukcja zachowanego szybowca
Konstrukcja Czapli
Dwa miejsca, zastrzałowy płat i drewniany kadłub.
Skrzydła o skosie do przodu
Płat o rozpiętości 16 metrów ma profil Göttingen 549, skos do przodu 6°20′ i zwichrzenie −3°. Długie lotki mają klapki odciążające. Płyty hamulców wysuwają się nad i pod skrzydłem.
Drewniany kadłub
Sześciokątny kadłub kryty sklejką przechodzi w wąską część ogonową. Płat wspierają stalowe zastrzały. Pomarańczowe malowanie, czarne pasy i oznaczenia odtworzono według odnowionego SP-1477.
Uczeń i instruktor
Dwa miejsca w układzie tandem, wspólna osłona otwierana w prawo i opuszczane lewe drzwiczki. Obaj piloci mają drążek, orczyk i dźwignię hamulców. Przednia tablica z pięcioma przyrządami jest widoczna również z tylnego miejsca.
Koło i płozy
Koło 350 × 130 mm pracuje na dwóch amortyzatorach. Przednia jesionowa płoza ma gumowe krążki amortyzujące, a krótka płoza ogonowa opiera się na gumowym klocku. Ruch podwozia pokazano poglądowo.
Usterzenie o dużym wzniosie
Dwie połówki usterzenia poziomego są wyraźnie uniesione i podparte rurowymi zastrzałami. Na lewym sterze wysokości znajduje się klapka wyważająca. Znak czapli i napis na ogonie odpowiadają zdjęciom egzemplarza muzealnego.
Dwa miejsca do nauki latania
SZD-10 · pierwszy lot 23 listopada 1953
Czapla powstała w Szybowcowym Zakładzie Doświadczalnym w Bielsku jako dwumiejscowy szybowiec szkolny. Nad konstrukcją pracowali Roman Zatwarnicki, Irena Kaniewska i Marian Gracz. Uczeń i instruktor siedzieli jeden za drugim, pod wspólną przezroczystą osłoną.
Drewniana konstrukcja łączyła zastrzałowy płat o skosie do przodu, podwozie z kołem i płozą oraz usterzenie poziome o dużym wzniosie. Po próbach prototypów do produkcji trafiła odmiana SZD-10 bis, a następnie rozwinięcie bis A.
Wzorem dla modelu jest SP-1477 z Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie. Szybowiec odnowiono w Jeżowie w latach 2023–2024. Pomarańczowe malowanie, czarne oznaczenia, wyposażenie kabiny i detale osłony odpowiadają zdjęciom po renowacji.
Historia i konserwacja: Muzeum Lotnictwa Polskiego. Konstrukcja: opis i rzuty z 1965 roku.
- Rozpiętość
- 16,00 m
- Długość
- 8,73 m
- Powierzchnia płata
- 24,00 m²
- Profil płata
- Göttingen 549
- Egzemplarz
- SP-1477
- Miejsca
- Uczeń i instruktor
Oryginał i dokumentacja
Zdjęcia SP-1477 po renowacji, historyczne rzuty i opis konstrukcji.
Zachowany szybowiec i renowacja
Karta muzealna SZD-10 bis, dane techniczne i fotografie z prac z lat 2023–2024. Widoki całego szybowca, odsłoniętej konstrukcji, kabiny i podwozia.
Rysunki i opis z epoki
„Konstrukcje lotnicze Polski Ludowej”, red. Andrzej Glass, WKiŁ 1965, s. 77–80. Rzuty bis A oraz opis zmian między prototypami i odmianami seryjnymi. Nazwa pliku skanu nie jest datą wydania.
Dodatkowe rzuty i fotografie
Piotr Piechowski i Roman Kiełpikowski. Rysunek SP-1595 służy do porównania obrysu; nie przedstawia malowania odnowionego SP-1477.
Profil Göttingen 549
Współrzędne historycznego profilu z bazy UIUC. W modelu wykorzystano górne i dolne rzędne, z uwzględnieniem zwichrzenia płata.
Katalog dokumentacji fabrycznej
Archiwum Państwowe w Katowicach, Oddział w Bielsku-Białej: dokumentacja konstrukcyjna Czapli z 1955 roku, sygn. 13/253/0/1/1/4. Katalog nie udostępnia skanów tej jednostki.
Wierność rekonstrukcji
Wymiary główne, profil, skos 6°20′ do przodu i zwichrzenie −3° przyjęto z opisu technicznego. Obrys porównano z historycznymi rzutami, a kabinę, podwozie, malowanie i oznaczenia z fotografiami muzealnego SP-1477. Karta muzeum nazywa go SZD-10 bis; widoczny po renowacji napis na ogonie brzmi „SZD-10 bis A” i został zachowany w modelu.
To rekonstrukcja rysunkowa i fotograficzna, bez skanu 3D i pomiarów oryginału. Przekroje, wzniosy, drobne okucia, skale przyrządów i odcień farby pozostają przybliżone. Dostępny katalog archiwalny potwierdza istnienie dokumentacji fabrycznej, ale jej nieskanowane rysunki nie były podstawą modelowania.
Mechanizmy pokazują zasadę działania. Kąty sterów, otwarcie osłony i skok amortyzacji są demonstracyjne. Szybowiec jest przedstawiony w położeniu konstrukcyjnym; model nie symuluje lotu.