SZD–18 / 1956
SZD-18 CZAJKA
Rekonstrukcja zachowanego szybowca
Prosta konstrukcja szkolna
Dwie belki, zdejmowana kabinka i prostokątny płat.
Prostokątny płat
Rozpiętość 10,80 m, wznios 1°. Pomarańczowy keson sklejkowy przechodzi w jasne płótno. Skośny dźwigar pomocniczy, krzyżulcowe lotki i podpórki końców skrzydeł odtworzono według rysunków i fotografii.
Dwie belki i słupek
Płaski kadłub tworzą skręcane elementy skrzynkowe. Tylna część górnej belki pełni rolę statecznika pionowego. Pojedyncze zastrzały duralowe podpierają skrzydła, a stalowe linki usztywniają układ.
Zdejmowana kabinka
Osłonę pilota można obejrzeć w trzech opisanych historycznie konfiguracjach: kompletną, z samą częścią tylną lub całkowicie zdjętą. Wewnątrz znajdują się siodełko, pasy, drążek i pedały; przed pilotem niewielki wiatrochron.
Kółko i płozy
Kółko o średnicy 300 mm osadzono na wahliwej ramie rurowej. Sznur gumowy amortyzował podwozie. Wygięta płoza przednia ma osobny amortyzator, a wysoka płoza tylna chroni usterzenie.
Usterzenie krzyżowe
Prostokątny statecznik poziomy, dwie połówki steru wysokości i powiększony ster kierunku odpowiadają konfiguracji po próbach. Jasne płótno odsłania zarys skośnych żeber; napęd sterów pozostaje widoczny.
Ostatnia z jednomiejscowych szkół
Bielsko-Biała · 1956
Czajka powstała z konkursowego projektu Tadeusza Grudzieńskiego. W Szybowcowym Zakładzie Doświadczalnym dokumentację rozwinięto pod kierunkiem Władysława Okarmusa. Adam Zientek oblatał SP-1640 30 listopada 1956 roku.
Podczas prób powiększono ster kierunku, zmieniono jego wychylenia oraz ograniczono ruch lotek. Poprawiono również podwozie i usterzenie. Model przedstawia tę późniejszą konfigurację, zachowaną na fotografiach egzemplarza muzealnego.
Szkolenie z instruktorem na szybowcach dwumiejscowych wyparło metodę, dla której zaprojektowano Czajkę. Skończyło się na jednym egzemplarzu. Po służbie w Aeroklubie Warszawskim trafił do Muzeum Lotnictwa Polskiego.
Historia: kalendarium muzeum i opis prób z lat 1956–1957, s. 92.
- Rozpiętość
- 10,80 m
- Długość
- 6,30 m
- Powierzchnia skrzydeł
- 15,70 m²
- Wznios skrzydeł
- 1°
- Profil płata
- R-III
- Egzemplarz
- SP-1640
Oryginał i dokumentacja
Rysunki, opis z epoki i fotografie SP-1640.
Rzuty i sprawozdanie z prób
„Konstrukcje lotnicze Polski Ludowej”, WKiŁ 1965, s. 92–94. Rysunek J. Kapkowskiego, fotografie kabinki i zestawienie zmian. Nazwa pliku skanu zawiera 1976; stronę tytułową wydania sprawdzono.
Opis konstrukcji z 1960 roku
A. Glass i J. Kapkowski, „Modelarz” 4/1960, w transkrypcji udostępnionej przez Piotra Piechowskiego. Budowa belek, płata, podwozia i stanowiska pilota.
Fotografie i porównanie obrysu
Autorskie zdjęcia oryginału wykonane przez Piotra Piechowskiego i trzy rzuty Romana Kiełpikowskiego. Drugie odniesienie dla geometrii i malowania.
Zdjęcia zachowanego egzemplarza
Wikimedia Commons: widoki kabinki, dolnych powierzchni, rejestracji i usterzenia. Licencja i autor są podane osobno przy każdej fotografii.
Archiwum prób fabrycznych i państwowych
Archiwum Państwowe w Katowicach, Oddział w Bielsku-Białej; sygn. 13/253/0/1/1/374, lata 1956–1957. Katalog nie udostępnia skanów tej jednostki. Nie użyto jej niewidocznej zawartości do budowy modelu.
Wierność rekonstrukcji
Gabaryty w planie odpowiadają opublikowanym wymiarom. Obrys, układ belek, zdejmowane części kabinki, kółko, zastrzały i naciągi porównano z rzutami oraz zdjęciami. Model można obracać, oglądać w rzutach i z miejsca pilota. Lotki, stery, drążek i orczyk poruszają się razem.
To rekonstrukcja rysunkowa i fotograficzna. Nie wykonano skanu ani pomiarów oryginału. Przybliżone pozostają przekroje osłony, drobne okucia, odcień farby oraz numeryczny obrys profilu R-III, odczytany z małego rysunku. Zakres steru wysokości i ruch ramy podwozia mają charakter poglądowy. Wychylenia lotek 25°/15°, steru kierunku ±30° i skok kółka 100 mm wynikają z opisu historycznego.
Podawana wysokość 1,78 m nie odpowiada proporcjom rysunku w położeniu użytym do rekonstrukcji. Zachowano jego pionowy obrys, zamiast ściskać usterzenie. W źródłach różnią się też masy i osiągi poszczególnych konfiguracji; model nie symuluje lotu.